Psoriasis aan de geslachtsdelen

In het kader van het thema van dit nummer, ‘intimiteit’, spraken we met dr. Kim Meeuwis. Zij is dermatoloog in het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem en heeft zich gespecialiseerd in de behandeling van huidaandoeningen van de vrouwelijke geslachtsdelen. ‘Het heeft veel impact wanneer de genitale huid ziek is.’

TEKST: NICOLE PAEHLIG

Tijdens haar studie Geneeskunde had dr. Meeuwis al veel interesse in zowel dermatologie als gynaecologie. Toen ze de kans kreeg om voor haar stage onderzoek te doen naar genitale huidzorg, greep ze die met beide handen aan. Deze onderzoeksstage leidde uiteindelijk tot een promotietraject, en na haar promotie koos ze ervoor om zich te specialiseren in dermatologie. Maar haar interesse in de gynaecologie bleef bestaan, wat ertoe leidde dat ze zich uiteindelijk specialiseerde in de behandeling van huidaandoeningen van de vrouwelijke geslachtsdelen.

Genitale psoriasis

Volgens Meeuwis komt genitale psoriasis veel vaker voor dan voorheen werd gedacht. Bijna de helft van de mensen met psoriasis krijgt ooit psoriasis op de geslachtsdelen, blijkt uit een van haar onderzoeken. ‘In andere studies wordt zelfs meer dan 63% genoemd. Genitale psoriasis komt voor bij zowel mannen als vrouwen en op alle leeftijden, zelfs bij jonge kinderen. Ongeveer 5% van de mensen met psoriasis heeft het alleen in het genitale gebied. Zowel artsen als patiënten denken vaak niet aan psoriasis wanneer deze niet op de klassieke plekken, zoals ellebogen en knieën, voorkomt. Ongeveer 40% van de mensen met genitale psoriasis heeft geen psoriasis in andere huidplooien, zoals de oksels of de liezen, maar wel op andere plaatsen op de huid.’

Schaamte

‘Veel mensen met genitale psoriasis vinden het lastig om dit onderwerp met hun arts te bespreken’, zegt Meeuwis. ‘Andersom is het voor artsen ook niet altijd gemakkelijk om dit ter sprake te brengen. Het gaat om iets intiems en het is belangrijk om eerst een vertrouwensband op te bouwen. Voor de patiënt kan het fijn zijn als de arts het onderwerp zelf aankaart. Dit kan bijvoorbeeld door tijdens het onderzoek te vragen of er ook plekken onder het ondergoed zijn. De patiënt hoeft dan alleen maar met ja of nee te antwoorden. Zo wordt de eerste stap gezet.’

Meeuwis benadrukt dat patiënten het ook zelf kunnen aankaarten. ‘Het is goed om te weten dat psoriasis op de genitale huid heel vaak voorkomt, en dat het dus niets vreemds is. Bij het nakijken van de huid kan een patiënt bijvoorbeeld aangeven dat er onder het ondergoed soms ook jeuk is. Dit kan gemakkelijker zijn dan tijdens een vraaggesprek aan het bureau. Als je een nieuwe arts hebt, is het niet nodig om dit meteen bij het eerste consult te bespreken. Niet alles hoeft de eerste keer ter sprake te komen. Het is niet zo dat als je het niet noemt tijdens het eerste consult, dat het moment om erover te praten dan voorbij is.’

Behandeling

‘Als genitale psoriasis niet besproken wordt, betekent dit vaak dat patiënten geen behandeling krijgen’, zegt Meeuwis. ‘Terwijl het in de meeste gevallen heel goed te behandelen is.’

In principe wijkt de behandeling niet af van die voor psoriasis op andere delen van het lichaam. Een lokale behandeling met zalf of crème werkt vaak goed voor genitale psoriasis en heeft relatief weinig bijwerkingen. Denk aan corticosteroïden (hormoonproducten, red.), vitamine D-preparaten en calcineurineremmers. De huid in de genitale regio is dun, waardoor de zalf of crème gemakkelijk wordt opgenomen. Daarom moet je geen sterke hormoonzalven gebruiken. Probeer ook geen producten uit die je voor andere psoriasisplekken gebruikt, bijvoorbeeld uit schaamte om het te bespreken.

‘Vaak schrijf ik een combinatie met een basiszalf voor, zoals vaselinelanettecreme. Zaken als toiletgang, bewegen en intimiteit vragen veel van de genitale huid, dus die kan bij ziekte wel wat extra ondersteuning gebruiken in de vorm van een basiszalf.’

Wanneer de lokale behandeling onvoldoende effect heeft, kan de dermatoloog een systemische behandeling voorschrijven, meestal in de vorm van pillen. Biologics  worden niet specifiek ingezet voor genitale psoriasis, omdat deze aandoening meestal niet ernstig genoeg wordt geacht. Maar als de rest van de huid ook ernstig is aangedaan, kan de arts wel een biologic voorschrijven. Sommige studies naar interleukine-17-remmers hebben specifiek naar het effect op genitale psoriasis gekeken en deze medicijnen bleken heel effectief te zijn. Waarschijnlijk geldt dit ook voor andere biologics. Er worden nog steeds grote stappen gezet op het gebied van biologics en steeds meer studies besteden aandacht aan genitale psoriasis. Dat is goed nieuws, want het heeft veel impact als de genitale huid ziek is. Als verder onderzoek dit bevestigt, zal een arts mogelijk eerder kunnen kiezen voor een zwaarder middel, ook als de rest van de huid niet ernstig is aangedaan.

Seksualiteit

‘Sommige psoriasismedicijnen kunnen de seksualiteit beïnvloeden,’ vertelt Meeuwis, ‘bijvoorbeeld door vermoeidheid, een drogere huid en droge slijmvliezen te veroorzaken. Daardoor is seks minder prettig. Daarnaast gebruiken mensen met psoriasis soms medicijnen voor andere klachten, zoals slaapmedicatie voor jeuk of antidepressiva voor sombere gevoelens. Deze middelen kunnen ook leiden tot vermoeidheid en een verminderd libido.’

De psoriasis zelf kan ook invloed hebben op seksualiteit en intimiteit, bijvoorbeeld door pijn, jeuk en gevoelens van schaamte. ‘Voor een gezonde seksuele relatie is het belangrijk om met je partner te praten. Doe geen aannames, maar probeer de eventuele schaamte te benoemen en vertel hoe je je voelt en waar je last van hebt. Vind je dit lastig, dan kun je altijd hulp zoeken.’

Afhankelijk van je klachten kunnen verschillende zorgverleners je helpen om het lijden te verminderen. De dermatoloog zal proberen de huid te herstellen. Maar heb je veel last van schaamte of onzekerheid, dan kun je terecht bij een psycholoog. Als de genitale psoriasis veel impact heeft op je relatie en intimiteit, is een seksuoloog de juiste persoon om te helpen.

‘Sommige vrouwen spannen onbewust hun bekkenbodemspieren aan tijdens seks, omdat ze pijn aan hun huid hebben. Ook als de pijn weg is, kunnen ze dit onbewust blijven doen. Het lichaam reageert op pijn door spieren aan te spannen, maar dit maakt pijnklachten tijdens seks vaak erger. Een bekkenfysiotherapeut kan helpen om de bekkenbodemspieren weer te ontspannen.’ Soms verwijst Meeuwis eerst naar een gynaecoloog om samen te beoordelen welke zorgverlener nodig is. ‘Hoe dan ook, geforceerde seks moet je vermijden. “Even doorbijten” is geen oplossing. Pijn is niet fijn en veroorzaakt alleen maar meer verkramping.’

Leefstijl

Tot slot: zijn er speciale leefstijladviezen voor mensen met genitale psoriasis? ‘Nee, niet speciaal’, zegt Meeuwis. ‘Maar een gezonde leefstijl heeft wel een positief effect op psoriasis in het algemeen, en daardoor gaat het ook beter met de genitale plekken. Naast gezonde voeding, voldoende slaap, beweging en ontspanning is het voor genitale psoriasis vooral belangrijk om een gezond gewicht te behouden. Hoe meer overgewicht, hoe meer huidplooien er zijn en hoe meer wrijving van de huid. Die wrijving kan zorgen voor het Köbner-fenomeen, wat betekent dat er nieuwe psoriasisplekken ontstaan door beschadiging van de huid.’

Verzorgingstips
Gelukkig zijn er ook dingen die je zelf kunt doen om huidklachten in het genitale gebied te verminderen. Dr. Meeuwis zette al haar tips voor ons op een rij. 

Baden/douchen

• Gebruik geen zeep, badolie, badschuim of badzout, alleen water
• Gebruik geen vaginale douche, intiemspray of zeepvrije wasemulsies
• Was jezelf maximaal één keer per dag
• Gebruik lauw of koud water
• Gebruik liever geen washandje 
• Dep de huid droog of föhn deze koud/lauwwarm droog
• Breng na het wassen een beschermende neutrale zalf aan

Kleding 

• Draag katoen, geen nylon (panty) of kant
• Draag geen string of strakke broeken
• Voorkom zeepresten, gebruik niet te veel wasmiddel
• Was met neutrale zeep, gebruik geen wasverzachter
• Zorg voor voldoende ventilatie: zit niet te lang stil en slaap eventueel zonder ondergoed

Toilet 

• Gebruik geen vochtige toiletdoekjes
• Gebruik geen geparfumeerd of gekleurd toiletpapier 
• Veeg van voor naar achter af
• Drink voldoende water en eet vezelrijk 
• Spoel tijdens het plassen
• Vermijd incontinentiemateriaal/inlegkruisjes indien mogelijk
• Bij menstruatie: gebruik parfumvrij 100% katoenen maandverband of parfumvrije tampons 
• Breng na de toiletgang een beschermende neutrale zalf aan, bij wondjes ook ervoor 

Seksualiteit 

• Forceer gemeenschap niet
• Gebruik zo nodig glijmiddel
• Breng na gemeenschap een beschermende neutrale zalf aan

Sporten

• Zorg voor een goed passend fietszadel
• Breng beschermende neutrale zalf aan voor en na het sporten
• Zwem niet in openbare bubbelbaden en sterke chloorbaden
• Wissel een nat badpak of natte sportkleding tijdig