Biologicals en Biosimilars

Sinds 2005 zijn er nieuwe geneesmiddelen beschikbaar voor de behandeling van plaque-psoriasis, ook wel psoriasis vulgaris genoemd en artritis psoriatica. Deze nieuwe geneesmiddelen worden als groep aangeduid met de term “biologicals”.

Biologicals vormen een groep van gemodificeerde eiwitten die speciaal zijn ontwikkeld om de immunologische processen in het lichaam die psoriasis veroorzaken te beïnvloeden. Biologicals kunnen psoriasis niet genezen, maar kunnen wel de symptomen van psoriasis onderdrukken.

De naam biologicals is afgeleid van de manier waarop deze nieuwe geneesmiddelen worden geproduceerd. De term biological is opgebouwd uit de woorden “bio” en “logical”. De term “bio” heeft betrekking op het productieproces, want de biologicals worden namelijk geproduceerd in (biologische) zoogdiercellen door middel van recombinante technieken. De term “logical” komt voort uit het feit dat deze middelen speciaal zijn ontwikkeld en via een logisch werkingsmechanisme werken.

Op het moment dat een patent voor een biological verloopt, mogen andere fabrikanten het middel namaken en heet het een biosimilar. In feite gaat het om dezelfde middelen, met dezelfde werkzame stoffen. Toch zijn biologicals en biosimilars niet volledig identiek. Daarom moet ook iedere biosimilar apart worden beoordeeld op effectiviteit en veiligheid.

Een diverse groep nieuwe middelen

De biologicals die in Nederland zijn geregistreerd voor de behandeling van plaque-psoriasis zijn onder te verdelen in de volgende groepen:

1. de T-cel modulator: efalizumab, in 2009 van de markt gehaald.

2. TNF-alfa remmers: adalimumab, certolizumab pegol, etanercept, golimumab en infliximab. Etanercept, certolizumab pegol en infliximab zijn naast de behandeling voor plaque-psoriasis ook onder andere nog geregistreerd voor de behandeling van artritis psoriatica. Adalimumab is alleen geregistreerd voor artritis psoriatica (wat niet will zeggen dat het alleen hiervoor werkt). Golimumab wordt alleen bij artritis psoriatica voorgeschreven.

3. De interleukine 12 & 23 remmer. ustekinumab. Wordt voorgeschreven bij psoriasis vulgaris en artritis psoriatica.

4. De interleukine 17 remmers. brodalumab, ixekizumab en secukinumab. Worden voorgeschreven bij psoriasis vulgaris, en secukinumab wordt ook bij actieve artritis psoriatica voorgeschreven.

5. De interleukine 23 remmer: guselkumab. Voor de behandeling van psoriasis vulgaris.

T-cel modulatoren

T-cel modulatoren beïnvloeden de activiteit van de T-cel (witte bloedcel). T-cellen spelen een essentiële rol bij het ontstaan en onderhouden van psoriasis. T-cel modulatoren remmen de werking van T-cellen waardoor een verbetering van de aangedane delen van de huid optreedt. Voorbeelden van T-cel modulatoren waren efalizumab (Raptiva®) en alefacept (Amevive®). Alleen efalizumab (Raptiva®) was in Nederland beschikbaar. Raptiva is vanwege ernstige bijwerkingen in het voorjaar 2009 van de markt gehaald.


TNF-alfa remmers

De groep TNF-alfa remmers oefenen hun werking uit door het binden aan TNF-alfa (tumor necrose factor alfa). TNF-alfa wordt door het lichaam zelf aangemaakt en speelt een rol bij het ontstaan van de ontstekingsreacties bij psoriasis. Na toediening van TNF-alfa remmers wordt het TNF-alfa in het lichaam gebonden waardoor de ontstekingen worden geremd en de psoriasis symptomen afnemen.

Adalimumab (Humira®)
Adalimumab, het werkzame bestanddeel van Humira®, is een humaan monoklonaal antilichaam en werkt door het binden aan TNF-alfa. Hierdoor wordt de activiteit van TNF-alfa geremd en nemen de symptomen van psoriasis arthropatica af. Adalimumab is o.a. geregistreerd voor de behandeling van psoriasis arthropathica. Adalimumab wordt 1 maal per 2 weken toegediend d.m.v. een onderhuidse injectie. De aanbevolen dosering is 40mg. Het injecteren van adalimumab kan de patiënt zelf thuis doen.

Certolizumab pegol (Cimzia®)
Bij certolizumab pegol moet er ook eens per twee weken worden geïnjecteerd, maar wordt in de eerste vier weken een dubbele dosis (twee injecties) toegediend.

Etanercept (Enbrel® en biosimilars Benepali en Erelzi)
Het werkzame bestanddeel van Enbrel®, is gemaakt van 2 menselijke eiwitten en werkt door het binden aan TNF-alfa. Hierdoor wordt de werking van TNF-alfa geremd en nemen de psoriasis symptomen af.
Etanercept is o.a. geregistreerd voor de behandeling van matige tot ernstige plaque-psoriasis en psoriasis arthropathica. Etanercept dient 2 maal per week toegediend te worden d.m.v. een onderhuidse injectie. De aanbevolen dosering is 25 mg gedurende 12 weken. De behandeling kan maximaal 24 weken duren waarna de behandeling gestopt dient te worden. Het injecteren van etanercept kan de patiënt zelf thuis doen.

Golimumab (Simponi®)
Golimumab wordt eens per maand ingespoten.

Infliximab (Remicade® en biosimilars Flixabi, Inflectra en Remsima)
Het werkzame bestanddeel van Remicade®, is een humaan-muis monoklonaal antilichaam en werkt door het binden aan TNF-alfa. Hierdoor wordt de activiteit van TNF-alfa geremd en nemen de psoriasis symptomen af. Infliximab is o.a. geregistreerd voor de behandeling van matige tot ernstige plaque-psoriasis en artritis psoriatica. Infliximab wordt eenmaal per 8 weken per infuus toegediend. Wanneer de behandeling na 14 weken niet voldoende effectief is dient het gestopt te worden. Het toedienen van infliximab gebeurt in een gezondheidsinstelling.

Interleukine 12 & 23 remmer

Deze groep interleukine remmers werkt door het effect van interleukine-12 (IL-12) en interleukine-23 (IL-23) te blokkeren. Dit zijn cytokines (eiwitten) die bij psoriasis en artritis psoriatica in verhoogde mate voorkomen en mede de ontsteking veroorzaken.

Ustekinumab (Stelara®)
Stelara is een nieuw geneesmiddel voor de behandeling van matige tot ernstige plaque psoriasis bij volwassenen. De werkzame stof is ustekinumab. Stelara is een humaan monoklonaal antilichaam en werkt door het effect van interleukine-12 en interleukine-23 te blokkeren. Dit zijn de cytokines die bij psoriasis in verhoogde mate voorkomen en die mede de ontsteking veroorzaken. Zo kan Stelara een bestaande ontsteking verminderen en een nieuwe ontsteking voorkomen.
Stelara is geregistreerd voor de behandeling van matige tot ernstige plaque psoriasis bij volwassenen (patiënten ouder dan 18 jaar) met onvoldoende respons op, of een contra-indicatie of intolerantie voor andere systemische therapieën waaronder ciclosporine, methotrexaat en PUVA. Stelara wordt geleverd als vloeistof voor injectie. In één verpakking zit één flacon die 45 mg Stelara bevat in 0,5 ml. Het middel wordt toegediend via een subcutane injectie volgens het volgende schema:
Aanvangsdosis van 45 mg in week 0, gevolgd door een inductiedosis van 45 mg in week 4.
Na de tweede dosis dienen volgende doses elke 12 weken te worden toegediend (dus in week 16, 28, 40, enz.).
Eind oktober 2009 zal voor Stelara ook een Thuisservice van start gaan. Via deze service kunnen patiënten, in plaats van in het ziekenhuis, elke 12 weken thuis –of op een andere locatie naar keuze- hun medicatie krijgen toegediend door een getraind verpleegkundige.
Waarschuwing: dec 2014
Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) raadt artsen aan om extra alert te zijn op huidproblemen bij patiënten die het geneesmiddel Stelara krijgen voorgeschreven. Het gebruik van ustekinumab (Stelara) kan leiden tot ernstige huidproblemen zoals exfoliatieve dermatitis en huidexfoliatie (extreme huidschilfering). Wanneer de patiënt deze symptomen ontwikkelt en de arts vermoedt een verband met Stelara dan wordt geadviseerd te stoppen met het gebruik, zo meldt het CBG.
Stelara is een geneesmiddel voor de behandeling van matige tot ernstige psoriasis en actieve arthritis psoriatica bij volwassen patiënten. Ustekinumab wordt voorgeschreven wanneer andere therapieën onvoldoende werken. De symptomen van exfoliatieve dermatitis zijn mogelijk niet te onderscheiden van erytrodermische psoriasis. Patiënten met plaque psoriasis kunnen erytrodermische psoriasis ontwikkelen als onderdeel van het natuurlijke verloop van hun aandoening.
De waarschuwing is gestuurd naar alle reumatologen (in opleiding), dermatologen (in opleiding) en (ziekenhuis-)apothekers (in opleiding).
© Nationale Zorggids 

Interleukine 17 remmers

Interleukine-17-remmers binden zich aan het ontstekingsbevorderende eiwit IL-17A, dat in grote hoeveelheden voorkomt bij zowel psoriasis als artritis psoriatica, en remt zo de ontsteking.

Brodalumab (Kyntheum®)
Interleukine-17-remmers moeten onder de huid worden ingespoten. Brodalumab injecteert u de eerste drie keer eens per week, daarna eens per twee weken. Ixekizumab moet u, na een dubbele dosering in week 1, eens per twee weken toedienen en vanaf week 12 eens per vier weken.

Ixekizumab (Taltz®)
De werkzame stof in Taltz® is ixekizumab. Ixekizumab is een zogenaamd monoklonaal antilichaam. Dit wordt ook wel een biological genoemd; een biologisch geneesmiddel dat in levende cellen wordt gemaakt. Het antilichaam ixekizumab is zo gemaakt dat het specifiek bindt aan één eitwit in het lichaam. En dat is het eiwit IL-17A. Het eiwit IL-17A heeft een belangrijke rol in de ontsteking van de huid bij psoriasis. Het antilichaam Taltz® is zo gemaakt dat het specifiek bindt aan één eiwit in het lichaam. Het eiwit IL-17A. Hierdoor wordt de werking van dit eiwit in het afweersysteem geneutraliseerd. De ontsteking in de huid neemt vervolgens af. De plaques zullen hierdoor ook verminderen, of zelfs helemaal verdwijnen. Ook kunnen klachten als jeuk en pijn afnemen.
Taltz® is beschikbaar voor toediening in twee toedieningssystemen; de voorgevulde pen (auto-injector) en de voorgevulde spuit. In ieder toedieningssysteem zit één dosis Taltz® (80mg) voor eenmalig gebruik. In overleg met je zorgverlener kun je bepalen welk van de twee toedieningssystemen het best bij je past.
Taltz® wordt niet aanbevolen voor kinderen en jongeren tot 18 jaar. Het is voor deze leeftijdsgroep niet onderzocht.

Secukinumab (Cosentyx®)
Cosentyx® bevat de werkzame stof secukinumab. Secukinumab is een monoklonaal antilichaam. Monoklonale antilichamen zijn eiwitten die specifiek bepaalde eiwitten in het lichaam herkennen en hieraan binden.Cosentyx behoort tot een groep geneesmiddelen die interleukineremmers (IL-remmers) worden genoemd. Dit geneesmiddel werkt doordat het de activiteit van een eiwit genaamd IL-17A neutraliseert; dit eiwit komt in grotere hoeveelheden voor bij aandoeningen als psoriasis.
Cosentyx®  wordt gegeven via injectie onder uw huid (dit wordt een subcutane injectie genoemd).

Interleukine 23 remmer

Werkt door het effect van interleukine-23 (IL-23) te blokkeren. Dit is een cytokine (eiwit) die bij psoriasis in verhoogde mate voorkomt en mede de ontsteking veroorzaakt. 

Guselkemab (Tremfya®)

Guselkumab moet onder de huid worden ingespoten. Nadat u dit geleerd hebt, kunt u dit zelf thuis doen. Tussen de eerste en de tweede injectie zitten vier weken, daarna moet er elke acht weken worden geïnjecteerd.

 

Welke psoriasispatiënten krijgen deze nieuwe biologicals?

Niet alle psoriasispatiënten komen in aanmerking voor een behandeling met biologicals. Alleen patiënten met matige tot ernstige plaque-psoriasis komen in aanmerking voor een behandeling met een biological. Bovendien moeten patiënten, voordat ze een biological gaan gebruiken, eerder zonder succes behandeld zijn geweest met methotrexaat, ciclosporine en PUVA (lichttherapie).

Matig tot ernstige plaque-psoriasis is gedefinieerd als een PASI (Psoriasis Area and Severity Index) score van tenminste 10 of een PASI score van tenminste 8 plus een SKINDEX-29 score van meer dan 35.

De werkzaamheid van biologicals wordt beoordeeld na 12 weken gebruik. Na 12 weken wordt beoordeeld of de patiënt door mag gaan met het gebruik van de biological. Wanneer de PASI score minder dan 50% is afgenomen dan dient de behandeling gestaakt te worden. Wanneer de PASI score na 12 weken met tenminste 50% is afgenomen mag de patiënt de behandeling voortzetten.


Bijwerkingen

Zoals alle geneesmiddelen kunnen biologicals bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen ze krijgt. De meeste bijwerkingen zijn mild tot matig. Sommige bijwerkingen kunnen echter ernstig zijn en behandeling vereisen. Binnen de biologicals zijn er verschillen in bijwerkingprofielen tussen de verschillende middelen.

Bijwerkingen die bij biologicals zeer vaak (>1/10 patiënten) optreden zijn: griepachtige verschijnselen, infecties (veelal van de bovenste luchtwegen) en reacties op de injectieplaats. De bijwerkingen na langdurige toediening zijn op dit moment nog niet bekend. Het is theoretisch mogelijk dat de biologicals op lange termijn de kans op kanker vergroten.

 

Consultkaart

Het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten heeft een consultkaart ontwikkeld waarin een aantal biologicals en biosimilars in een handig overzicht zijn opgenomen: consultkaart matig tot ernstige psoriasis.

Consultkaart logo.

 

Afdrukken E-mailadres